Ahmet UYAR

Oxford Üniversitesi’nden Carl Benedikt Frey ve Michael Osborne, 2013 yılında tüm dünyada şok etkisi yaratan bir rapor yayımladı. Rapora göre ABD’deki toplam istihdamın %47’si önümüzdeki 10–20 yıl içinde otomasyona uğrayacaktı. Yani neredeyse her iki kişiden biri, Yapay Zeka sistemleri nedeniyle işsiz kalacaktı. Büyük bir istihdam sorunu ortaya çıkacak, kimse iş bulamaz hâle gelecekti.

Bazıları bu kıyamet senaryolarının üzerine balıklama atladı.

Daily Mail: “Robotlar işlerimizin neredeyse YARISINI çalacak: 20 yıl içinde işsizler ordusuna katılmaya hazır mısınız?” diye başlık attı.

The Guardian, işi biraz daha ileriye götürerek işinizin ne zaman yok olacağını gösteren bir “ölüm tarihi” uygulamasını devreye soktu. (Hala siteye bakarak işinizin ne oranda risk altında olduğunu inceleyebilirsiniz. Benim mesleğim olan akademisyenlik düşük risk kategorisine alınmış eskiden yüksekti).

BBC ise mesleklerin otomasyon olasılıklarını listeleyerek bir “kırmızı liste” yayımladı.

McKinsey, 2030’a kadar 800 milyon insanın işsiz kalabileceğini söyledi.

Elon Musk 2020’de yollarda 1 milyon robotaksinin (tam otonom taksi) olacağını ve taksi şoförlüğünün tarihe gömüleceğini iddia etti.

Aradan geçen 13 yılda ne taksi şoförleri yok oldu, ne doktorların yerini IBM Watson aldı, ne de öğretmenler yerini bir robota bıraktı. Hatta tümüyle yok olacağı iddia edilen tesisatçılık, elektrikçilik ve marangozluk gibi el işçiliği gerektiren meslekler; usta eksikliği nedeniyle “Altın Yakalı” (Gold-Collar) statüsüne yükselerek dijital dünyanın en güvenli ve yüksek kazançlı meslek grupları hâline geldi.

İşsizlik de artmadı. Dünya Ekonomik Forumu’nun (WEF) 2025 sonu verilerine göre yapay zeka ve yeni ekonomi yaklaşık 97 milyon yeni iş yarattı. Hatta yaşlanan nüfus nedeniyle Batı ülkelerinde çalışan insan eksikliği ortaya çıktı.

Peki ne oldu da konuyla ilgili tüm tahminlerin tam tersi gerçekleşti?

Moravec Paradoksu: “Zor Olan Kolay, Kolay Olan Zordur”

Bilim insanları 2013’te şunu göz ardı etti: Bir yapay zekâya satranç öğretmek veya borsa analizi yaptırmak (zor görünen işler) görece kolaydır. Ancak bir robota, her biri farklı olan bir mutfak lavabosunun altındaki sızıntıyı bulup onu tamir etmeyi öğretmek (insan için kolay görünen iş) inanılmaz zordur.

2026’da bir AI avukatlık taslaklarını hazırlayabiliyor; ama hiçbir robot bir evin patlayan borusuna müdahale edemiyor. Tesisatçılık bu yüzden “vazgeçilmez” kaldı.

IBM Watson ve Doktorların “Güven” Sınavı

IBM Watson’ın doktorların yerini alacağı söylenmişti. Ancak 2022’de IBM bu birimi beklentiyi karşılamadığı için satmak zorunda kaldı.

Çünkü tıp sadece veri analizi değildir: Bir hastanın gözündeki korkuyu anlamak, kültürel hassasiyetleri gözetmek ve etik kararlar almak, yapay zekanın “mantık devrelerini” aşıyor.

Doktorlar yok olmadı; yapay zekayı “stetoskop” gibi bir yardımcı araç olarak kullanan daha verimli doktorlar hâline geldiler. Öğretmenlik, akademisyenlik, muhasebecilik, danışmanlık vb. meslekler için de bu geçerli.

Meslek Değil, Görev (Task) Odaklılık

Gelişen teknolojiye rağmen hâlâ bir insanı kovup yerine robot almak çok pahalı. Ancak bir insanın yaptığı 10 görevden 2’sini robota devretmek çok daha mantıklı. Kurumlar insanı kovmak yerine, insana “hız kazandırmayı” tercih etti.

Hukuki ve Etik Duvarlar

Yapay zekanın gelişimi yalnızca mühendislik ve yazılımla ilgili değil. Teknoloji hazır olsa bile yasalar henüz netlik kazanmadı. Bir YZ yanlış teşhis koyduğunda veya kaza yaptığında “kim suçlu?” sorusu 2025 yılına kadar tam çözülemediği için otomasyonun yayılması yavaşladı.

İşimizi kaybedecek miyiz?

Amara Yasası insanların bir teknolojinin kısa vadeli etkisini abartarak, uzun vadeli etkisini küçümsediğini söylüyor. Yani 2013’te “meslekler yok olacak” diye kurulan kıyamet senaryoları kısa vadede beklentiyi büyüttü; gerçekte ise işler bir gecede yok olmadı, görevler dönüştü, değişti.

Gelecekte çok muhtemel ki;

Beyaz yakalıysak bizden daha hızlı çalışan, çok daha iyi raporlama yapıp farklı stratejiler kurabilen rakiplerimizin sayısı artacak.
Shopify’da ekiplerin, yeni bir işe alım istemeden önce “Bu işi YZ ile neden yapamıyoruz?” sorusuna yanıt vermek zorunda olmaları gibi.

Bir işletme sahibiysek daha verimli çalışan, bazı görevleri otonomlaştırmış rakiplerle mücadele etmek zorunda kalacak ve iş süreçlerimizin önemli bir kısmını yeniden tasarlayacağız.
Walmart’ın Symbotic ile yüzlerce “hızlandırılmış sipariş hazırlama/teslimat” merkezine yatırım yapıp hazırlık–sevkiyat süreçlerini otomasyonla ölçeklemesi gibi.

Depo lojistiği, standart montaj hattı ve paketleme gibi rutin fiziksel işlerde çalışıyorsak önümüzdeki yıllarda yeni bir iş arama ihtiyacı duyabiliriz.
DHL’in, kamyon/treyler boşaltmayı otomatikleştirmek için Boston Dynamics’in “Stretch” robotunu depolarında devreye alması ve bu tarz otomasyonlarla işin doğasının hızla değişmesi gibi.

Avukat, öğretmen, doktor, muhasebeci gibi uzmanlıklara sahipsek YZ’yi mesleğimize bir asistan gibi eklemleyeceğiz.
Örneğin hukukta Thomson Reuters’ın CoCounsel gibi üretken YZ asistanlarını yaygınlaştırması; eğitim tarafında Duolingo’nun Roleplay / Explain My Answer gibi özelliklerle öğrenmeyi “diyaloglu” hâle getirmesi; muhasebede Sage’in Sage Copilot ile raporlama ve rutin işleri otomatikleştirmeyi hedeflemesi; sağlıkta Abridge–Mayo Clinic–Epic iş birliğinin klinik konuşmalardan otomatik not üretimi üzerine çözüm geliştirmesi gibi…

Yaratıcılığa, uzmanlığa, eleştirel düşünmeye ve yeniliğe her zamankinden fazla ihtiyacımız olacak.

Belki de gelcekteki en büyük yeteneklerimiz, ‘iyi prompt yazmak’ değil; yanlış cevabı fark edecek kadar muhakeme sahibi olmak, dikkatimizi dağıtan onca şeye rağmen yaptığımız işe odaklanabilmek; o işte derinleşip YZ’yi de gerçekten “asistanımız” gibi konumlandırmak olacak.